پایگاه خبری یاسوج49
پایگاه خبری تحلیلی یاسوج ۴۹ برگزاری جلسات شورای معادن در استان کهگیلویه و بویراحمد، بار دیگر یک سؤال اساسی را پیش روی افکار عمومی قرار داده است.
استانی که از ظرفیت‌های قابل‌توجه معدنی برخوردار است، چرا هنوز نتوانسته از این ثروت خدادادی برای عبور از محرومیت، ایجاد اشتغال و رونق تولید استفاده کند؟ چرا با وجود ذخایر معدنی گسترده، همچنان جوانان این استان برای یافتن شغل راهی عسلویه و دیگر مناطق صنعتی کشور می‌شوند و سهم مردم از این همه ظرفیت، همچنان بیکاری و انتظار است؟
مسئله امروز کهگیلویه و بویراحمد کمبود منابع و ظرفیت‌های اقتصادی نیست؛ مسئله اصلی، ناتوانی در تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌های واقعی توسعه است.
سال‌هاست در جلسات رسمی، همایش‌ها و گزارش‌های مدیریتی از ظرفیت‌های معدنی استان سخن گفته می‌شود، اما آنچه در زندگی مردم دیده می‌شود، فاصله‌ای معنادار با وعده‌ها و آمارهای اعلام‌شده دارد.
یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تن ذخیره معدنی؛ سهم مردم کجاست؟
استاندار کهگیلویه و بویراحمد در آخرین نشست شورای معادن از وجود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تن ذخایر قطعی معدنی در استان سخن گفته است؛ آماری قابل‌توجه که در صورت برنامه‌ریزی صحیح و جذب سرمایه‌گذاری می‌تواند به یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد استان تبدیل شود.
اما سؤال اینجاست که این ذخایر دقیقاً در کدام مناطق قرار دارند؟ چه میزان از آن‌ها شناسایی و اکتشاف شده، چه تعداد معدن به مرحله بهره‌برداری رسیده و چه میزان اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده‌اند؟
سال‌هاست نام معادن فسفات چرام، ذخایر سیلیس بهمئی و دیگر ظرفیت‌های معدنی استان در اخبار و جلسات رسمی تکرار می‌شود؛ اما مردم همچنان نمی‌دانند وضعیت واقعی این معادن چیست و چه سهمی در اقتصاد منطقه دارند.
اگر این ظرفیت‌ها وجود دارند، چرا آثار آن‌ها در تولید، اشتغال و درآمد مردم دیده نمی‌شود؟ چرا مدیران متولی تاکنون نتوانسته‌اند گزارشی روشن و قابل ارزیابی از عملکرد این بخش ارائه کنند؟
معدن‌داری را با شن و ماسه‌فروشی اشتباه نگیریم!
یکی از نکات قابل‌تأمل در عملکرد حوزه معدن استان، پررنگ بودن موضوع معادن شن و ماسه در جلسات و گزارش‌هاست. بدون تردید این معادن در تأمین مصالح ساختمانی و اجرای پروژه‌های عمرانی نقش دارند، اما آیا توسعه معدنی یک استان با فعالیت چند معدن شن و ماسه محقق می‌شود؟
معادن شن و ماسه در بسیاری از موارد با توجه به نیاز بازار و حضور سرمایه‌گذاران و پیمانکاران بخش خصوصی فعالیت می‌کنند و راه‌اندازی آن‌ها الزاماً نیازمند برنامه‌ریزی پیچیده مدیریتی نیست. حتی فعالیت برخی از این معادن با نگرانی‌هایی درباره تخریب محیط زیست و منابع طبیعی همراه بوده است.
بنابراین نباید فعالیت این دسته از معادن را به‌عنوان کارنامه موفق مدیریت معدنی استان معرفی کرد. توسعه واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که معادن بزرگ و دارای ارزش اقتصادی فعال شوند، صنایع فرآوری شکل بگیرند، مواد معدنی به‌جای خام‌فروشی به محصولات دارای ارزش افزوده تبدیل شوند و زنجیره تولید در داخل استان تکمیل شود.
ایمیدرو؛ مطالبه‌ای که سال‌هاست تکرار می‌شود
در نشست اخیر شورای معادن، بار دیگر موضوع حضور سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) و سرمایه‌گذاری این مجموعه در استان مطرح شده است.
این مطالبه اگرچه ضروری و قابل دفاع است، اما یک پرسش مهم دارد؛ چرا با وجود گذشت سال‌ها، هنوز نتوانسته‌ایم زمینه حضور مؤثر سرمایه‌گذاران بزرگ معدنی را در استان فراهم کنیم؟
آیا مشکل از نبود زیرساخت‌های لازم است؟ آیا موانع اداری و بروکراسی مانع سرمایه‌گذاری شده‌اند؟ آیا مطالعات اقتصادی و امکان‌سنجی معادن به‌درستی انجام نشده یا اینکه دستگاه‌های متولی نتوانسته‌اند از ظرفیت‌های قانونی و مدیریتی برای جذب سرمایه استفاده کنند؟
واقعیت این است که صرف دعوت از ایمیدرو و تکرار درخواست سرمایه‌گذاری، توسعه ایجاد نمی‌کند. استان باید بسته‌های سرمایه‌گذاری مشخص، مطالعات کارشناسی، اطلاعات دقیق معادن و برنامه‌ای روشن برای تأمین زیرساخت‌ها داشته باشد تا سرمایه‌گذار بداند با چه ظرفیتی روبه‌روست و چه چشم‌اندازی پیش روی او قرار دارد.
شورای معادن؛ محل تصمیم‌گیری یا تکرار وعده‌ها؟
نکته مهم دیگر، تأکید استاندار بر ضرورت خروج شورای معادن از تشریفات اداری است. وی با اشاره به اینکه جلسات فصلی برای پیگیری مسائل این حوزه کافی نیست، تأکید کرده است که حتی برگزاری جلسات روزانه نیز زمانی که در عمل اتفاقی نیفتد و معادن فعال نشوند، سودی نخواهد داشت.
این اظهارنظر از یک واقعیت مهم پرده برمی‌دارد؛ فاصله میان جلسه‌داری و اقدام عملی در حوزه معدن.
شورای معادن قرار نیست صرفاً محلی برای ارائه آمار، قرائت گزارش و ثبت مصوبات باشد. این شورا باید موانع سرمایه‌گذاری را شناسایی کند، وضعیت معادن غیرفعال را تعیین تکلیف کند، مشکلات زیرساختی را برطرف سازد و برای فعال‌سازی ظرفیت‌های معدنی برنامه عملیاتی داشته باشد.
استاندار همچنین از دبیرخانه شورای معادن خواسته است با اشراف بر مسائل، نظارت مستمر، ارائه راهکارهای کارشناسی و پیگیری مصوبات، عملکرد مؤثرتری داشته باشد.
اما پرسش افکار عمومی این است که دبیرخانه تاکنون چه کارنامه‌ای داشته است؟ چند مصوبه اجرایی شده؟ چند معدن غیرفعال به چرخه تولید بازگشته؟ چه موانعی از پیش پای سرمایه‌گذاران برداشته شده و چه تعداد فرصت شغلی به واسطه تصمیمات این شورا ایجاد شده است؟
مدیران معدنی استان چه پاسخی دارند؟
در این میان، نمی‌توان از نقش مدیران و مسئولان حوزه صنعت، معدن و تجارت استان به‌سادگی عبور کرد. مدیرانی که طی سال‌های گذشته مسئولیت این حوزه را برعهده داشته‌اند، باید توضیح دهند که برای فعال‌سازی معادن چه کرده‌اند و خروجی عملکرد آن‌ها چه بوده است.
چند سرمایه‌گذار جذب شده‌اند؟ چند معدن به مرحله استخراج و تولید رسیده‌اند؟ چه میزان سرمایه وارد استان شده و چه تعداد جوان بومی در این معادن مشغول به کار شده‌اند؟
مدیریت حوزه معدن با تکرار ظرفیت‌های زمین‌شناسی و اعلام آمار ذخایر تعریف نمی‌شود. مدیر موفق کسی است که بتواند این ذخایر را به پروژه اقتصادی، سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال تبدیل کند.
اگر موانعی وجود دارد، باید آن‌ها را شفاف اعلام کرد و برای رفعشان برنامه ارائه داد. اگر قوانین دست‌وپاگیر هستند، باید مسیر اصلاح آن‌ها دنبال شود و اگر مشکل از ضعف مدیریت و پیگیری است، باید درباره آن پاسخ‌گویی صورت بگیرد.
ثروت معدنی بدون اشتغال چه ارزشی برای مردم دارد؟
کهگیلویه و بویراحمد از استان‌هایی است که با وجود برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و معدنی، همچنان با مشکلات ساختاری در حوزه اشتغال و توسعه اقتصادی مواجه است. جوانانی که می‌توانند در صنایع معدنی، کارخانه‌های فرآوری و واحدهای تولیدی استان مشغول به کار شوند، برای تأمین معاش خانواده‌های خود راهی مناطق صنعتی همچون عسلویه می‌شوند.
این وضعیت یک تناقض آشکار است؛ منابع و ظرفیت‌ها در داخل استان قرار دارند، اما فرصت‌های شغلی در خارج از مرزهای آن ایجاد می‌شوند.
البته فعال‌سازی معادن به‌تنهایی تمام مشکلات اقتصادی استان را حل نمی‌کند، اما می‌تواند یکی از مهم‌ترین مسیرهای ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد، توسعه زیرساخت‌ها و رونق بخش خصوصی باشد.
به شرط آنکه نگاه مسئولان از استخراج و فروش مواد خام فراتر برود و ایجاد صنایع پایین‌دستی، فرآوری مواد معدنی و تکمیل زنجیره ارزش در اولویت قرار گیرد.
مردم به آمار نیاز ندارند؛ نتیجه می‌خواهند!
اکنون انتظار می‌رود استانداری و سازمان صنعت، معدن و تجارت استان به‌جای تکرار آمارهای کلی، یک گزارش جامع و شفاف از وضعیت معادن کهگیلویه و بویراحمد منتشر کنند؛ گزارشی که در آن نام معادن، موقعیت جغرافیایی، میزان ذخایر، وضعیت فعالیت، میزان تولید، سرمایه‌گذاری انجام‌شده، تعداد نیروهای شاغل و مشکلات پیش روی هر معدن مشخص باشد.
همچنین باید معلوم شود کدام معادن در اختیار سرمایه‌گذاران هستند، کدام‌یک غیرفعال مانده‌اند، چه موانعی مانع بهره‌برداری شده و برای هرکدام چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده است.
کهگیلویه و بویراحمد دیگر به جلسه‌ای برای شنیدن آمار ذخایر معدنی نیاز ندارد؛ این استان به مدیریتی نیاز دارد که بتواند از دل این ذخایر، کارخانه، تولید و اشتغال بیرون بیاورد.
شورای معادن زمانی موفق است که مردم نتیجه تصمیمات آن را در زندگی خود احساس کنند؛ زمانی که جوان بیکار استان به‌جای مهاجرت به عسلویه، در یک واحد معدنی یا صنعتی در چرام، بهمئی، بویراحمد، گچساران و سایر مناطق استان مشغول به کار شود.
ثروت زیر پای مردم است، اما این ثروت هنوز نتوانسته به سفره آن‌ها راه پیدا کند. این همان مسئله‌ای است که باید در صدر برنامه‌های مدیریت ارشد استان قرار گیرد.
